Zientzia etiketadun mezuak erakusten. Erakutsi mezu guztiak
Zientzia etiketadun mezuak erakusten. Erakutsi mezu guztiak

2025(e)ko uztailaren 23(a), asteazkena

Mary Elizabeth Walton

Mary Elizabeth Walton estatubatuar asmatzaile eta ingeniaria izan zen, ingurumenaren, poluzio atmosferikoaren eta kutsadura akustikoaren aldeko borrokan aitzindaria, eta hiri handietako kutsadura arintzeko hainbat sistema asmatu zituen. 

Waltonek trenak eragindako soinu-kutsadura murrizten zuen asmakizun bat patentatu zuen. Errailak alkitran eta kotoiz pintatutako egurrezko bilgarri batez estali zituen, hareaz betetzen zena, zarata eta bibrazioak xurgatzea errazten zuena. 

+Info

2025(e)ko ekainaren 30(a), astelehena

Obstetrizia

 


Irudia: Ji-Elle CC BY-SA 4.0

XVIII. mendean, erditzea prozesu oso arriskutsua zen. Ezagutza medikoaren faltak eta ondo prestatutako emaginik ez egoteak ama eta haurtxo askoren heriotza eragiten zuten. Baina emakume batek errealitate hori aldatzea erabaki zuen: Angélique Marguerite Le Boursier du Coudray, Frantzian obstetrizia-irakaskuntzaren aitzindaria. 

2025(e)ko ekainaren 3(a), asteartea

Lanparako andrea

Florence Nightingale (Florentzia, 1820ko maiatzaren 12a – Londres, 1910eko abuztuaren 13a) erizain, idazle eta estatistikari britainiarra izan zen, erizaintza profesional garaikidearen aitzindaritzat hartua eta erizaintzaren lehen ereduzko kontzeptuaren sortzailea. Matematiketan nabarmendu zen, eta estatistikako ezagutzak aplikatu zituen epidemiologian eta osasun estatistikan. 

Urtero, maiatzaren 12an, bere jaiotzaren urteurrenarekin bat eginez,  Erizaintzaren Nazioarteko Eguna ospatzen da. 

+Info

2025(e)ko martxoaren 20(a), osteguna

Tapputi

 


Tapputi, Tapputi-Belatekallim bezala ere ezaguna ("Belatekallim" jauregi bateko emakume ikuskariaz ari da), historiako lehen kimikatzat hartzen da. 

Lurrin-fabrikatzaile bat zen, K. a. 1200. urtearen inguruan Babiloniako Mesopotamian datatutako idazkera kuneiformeko taulatxo batean aipatua. Loreak, olioa eta kalamua erabiltzen zituen cyperus, mirra eta baltsamoarekin batera. Ura edo beste disolbatzaile batzuk gehitzen zituen, gero hainbat aldiz distilatu eta iragazten zituen. Hau ere alanbike baten erreferentzia zaharrena da. 

2024(e)ko martxoaren 8(a), ostirala

Emakumea eta teknologia


Martxoaren 8a Emakumearen Nazioarteko Eguna da, berdintasunari buruz hausnartzeko unea. Pausoak ematen ari dira, baina oraindik bide luzea dago egiteko. Aurrera egiteko moduetako bat da bizitzako arlo guztietan ekarpen esanguratsuak egin eta itzalean geratu diren hainbat eta hainbat emakume ikusaraztea.

Artikulu honetan, teknologiaren arloan egindako ekarpenekin nabarmendu diren emakumeei buruzko aipamena egiten digute: Ada Lovelace, Grace Hopper, Margaret Hamilton, Top Secrets Rosies, Angela Ruiz Robles, Carol Shaw, Shirley Ann Jackson, Hedy Lamarr, Melanie Wolperwhkins eta Schitney.

Gustatuko litzaizuke zure ekarpena zein izan zen jakitea?

+Info

2023(e)ko otsailaren 8(a), asteazkena

Emakumea eta zientzia

 


"Otsailak 11" herritarren ekimena da Emakumearen eta Neskatoaren Nazioarteko Eguna gogoratzeko, eta marko honetan hainbat jarduerak gauzatuko dira hurrengo helburuekin: 

1. STEM (Science, Technology, Engineering and Mathematics) arloetan lan egiten duten emakumeen lana ezagutaraztea eta, honela, karrera profesional horiek aukeratzen lagungarria  lagungarria izan daitezkeena emakume-erreferenteak sortzea haurrentzat.   

2. STEM arloetan emakumearen gaur egungo egoerari eragiten dioten faktoreak ezagutzea, esparru zientifikoan genero-berdintasuna lortzeko. 

Irakurri "Un paseo por las mujeres de la luna": 

https://personal.us.es/pacovega/2021/10/04/un-paseo-por-las-mujeres-de-la-luna/

2022(e)ko otsailaren 11(a), ostirala

Otsailaren 11



Otsailaren 11 “Emakumeak eta Neskak Zientzian” nazioarteko eguna da, emakume zinetzilarien lana ikusarazteko eta, aldi berean, errebindikazio eta kontzientziaziorako eguna. 

Jolastea eta lau emakume zientzilariei buruz dakizuena  demostratzea proposatzen dizuegu:


2021(e)ko abuztuaren 10(a), asteartea

Komikia: emakume zientifikoak



" Científicas: pasado, presente y futuro” 8 eta 14 urte bitarteko haurrei zuzendutako zientzia antzerkia da, eta 2016tik antzezten ari da, batez ere Sevillan, baina baita Espainiako beste leku batzuetan ere. 

Francisco Vegaren ideia originala da. Sevillako Unibertsitateko bost ikertzailek iraganeko bost ikertzaileri bizia ematen diete, ondoren zientzialari gisa duten bizitzaz hitz egiteko eta zientziaren mundu liluragarrian parte hartzera gonbidatzen ditu ikusleak. 

Sevillako Unibertsitateko Berdintasun Unitatearen laguntzarekin obraren komiki-bertsio bat egin dute. Proiektu honetarako, Raquel Gu ilustratzailea izan dute bidelagun. 

Komiki honekin, emanaldietara joan ezin duten ikastetxe guztietara iritsi nahi dute. 

Komikiaren irakurketaren osagarri gisa, gidaliburu bat ere egin dute, ikasgelan egiteko jarduerekin. 

+Info

2021(e)ko uztailaren 12(a), astelehena

30 emakume ahaztezin

Emakunde-Emakumearen euskal erakundeak antolatutako  “30 emakume ahaztezin” erakusketa gaurtik aurrera ikusgai egongo da Donostiako Tabakalerako Kutxa Kultur Plazan datorren abuztuaren 29ra arte. Gure herriaren historiako hogeita hamar emakume aipagarrien irudiak jasotzen dituen akuarelak eta informazioa biltzen ditu. Elena Ciordia artistak egindako akuareletan hainbat diziplinatan nabarmendu diren euskal emakumeak agertzen dira: literatura, bertsolaritza, pintura, argazkigintza, kirola, musika, fisika, politika, etab. 

Akuarela horiekin batera bisitariak emakume horien bizitzari buruzko informazioa zabalagoa jaso dezake mugikorrean QR kodeen bitartez.

+Info

2021(e)ko apirilaren 19(a), astelehena

Ehiztariak

 


Historiaurreko gizarte-antolaketa azaltzean, bi talde bereizten dira: gizonak ehiztari eta emakumeak biltzaile lanetan. Talde bakoitzaren zereginak oso ezberdinak eta mugatuak egoteaz gain, ehizari garrantzi handiagoa ematen zaio biltzeko lanari baino. 

Sience Advances aldizkariak, duela 9000 urte lurperatutako 17-19 urte zituen neska baten hilobian aurkitutako arma eta tresnen inguruko argitalpena egin zuen. Honekin batera, arkeologo talde batek ehun bat ehorzketa berrikusi ondoren, ateratako emaitzek, garai hartan ehizatzen zutenen ehiztarien herena baino gehiago emakumeak zirela ondorioztatu da. 

+Info

2021(e)ko otsailaren 23(a), asteartea

"Past Women"

 

"Past Women" webguneak Arkeologia eta Historiako ikerketa-ildoak ikusgarri egitea du helburu, emakumeen kultura materialaren azterketarekin lotuta baitaude. Aldi berean, ikuspegi feministetatik eguneratutako baliabideak eskaini nahi dizkie dibulgazio historikoan parte hartzen duten sektore guztiei. 

Urtero bezala, egutegi berri bat eskaintzen digute hainbat hizkuntzatan. Hilero, Historiaurreko emakumeen irudi bat jasotzen du, eguneroko jardueraren batekin lotutako testu labur batekin: pintura, grabatua, nekazaritza, sukaldaritza, jolasa, apaingarrien fabrikazioa, zaintza, jakintzen transmisioa, ehiza, bilketa, arrantza... 

+Info

2021(e)ko otsailaren 11(a), osteguna

Otsailak 11

 


Nafarroako Unibertsitateko Zientzia Museoak "emakumea zientzian" proiektua bultzatu du, gizarteari erreferente femeninoak emateko. Gainera, karrera zientifiko bat jarraitzeko interesa duten neskak animatu nahi ditu. 
 
Animazio sail honek, bideo txikien bidez eta dibulgaziozko tonu batean, bere arloan garrantzitsuak diren baina publiko orokorrarentzat ezezagunak diren zientzialarien biografia kontatzen du.

2021(e)ko otsailaren 9(a), asteartea

Emakumea eta zientzia

 


Otsailaren 11 “Emakumeak eta Neskak Zientzian” nazioarteko eguna da, emakume zinetzilarien lana ikusarazteko eta, aldi berean, errebindikazio eta kontzientziaziorako eguna.  

Herritarrek emakume zientifiko baten izena aukeratu dezakete, otsailaren 11n Cartagenako Unibertsitate Politeknikoko I+G+b eraikinaren aurrealdean grabatuko dena. Aurten hautagai diren lau emakumeak Rosalyn Yalow, Lise Meitner, Carolina Herschel eta Margarita Salas dira. 

Bozketa irekiaa eta otsailaren 9ko gaueko 23: 59ak arte bozkatu daiteke.  

Parte hartu eta eman botoa zure emakume zientzilari gogokoenari. 

https://mujercientifica.upct.es/

2021(e)ko otsailaren 1(a), astelehena

Gitanjali Rao


 


Time aldizkariak bere historian lehen aldiz izendatu du “Niña del año”. Saritua Gitanjali Rao da, 15 urteko nerabea, asmatzailea, eta besteak inspiratu nahi ditu “munduko arazoak konpontzeko”. 

Hainbat teknologia asmatu ditu, besteak beste, edateko uretan beruna detektatzeko tresna bat eta adimen artifiziala erabiliz ziberjazarpenaren adibideak detektatzeko erabiltzen duen aplikazio bat.  

2021(e)ko urtarrilaren 25(a), astelehena

Matilda



Matilda efektua emakumezko zientzialarien lorpenak onartzearen aurkako aurreiritzia da,eta haren lana, askotan, gizonezkoei egozten zaie.

Matilda Joslyn Gage sufragista eta abolizionistak deskribatu zuen lehen aldiz fenomeno hori, «La mujer como inventora» saiakeran.

#EzOrMatildas kanpainak irudi horiek berreskuratu nahi ditu eta testuliburuetara eraman. Erreferenterik ezak emakumezko gutxi egotea eragiten du ikasketa zientifikoetan. Kanpaina honen bidez, emakume horiek ikusgai jarri nahi dira, beren bokazio zientifikoari jarraitzera animatzeko.

https://www.nomorematildas.com/


2020(e)ko urriaren 19(a), astelehena

Kiara Nirghin


Kiara Nirghin, 19 urteko ikaslea, zientzialaria eta STEMen, neska gazte eta emakumeak sartzearen bultzatzailea da. 2016an, Googleren zientzia saria irabazi zuen, lehorteak dauden tokietan elikadura bermatzeko metodo baten inguruan egin zuen lanagatik. 

Egunero, milaka pertsona ari dira historiaren alde egokian ezartzen. Emakumeen eskubideen alde ahotza altxatuz, aldeko jarrera azalduz, mobilizatuz eta ekintza haundi zein txikiak betetzen. Hau, berdintasunaren belaunaldia da. 

+Info

2020(e)ko irailaren 10(a), osteguna

Agnodice



Agnodice edo Agnodike antzinako greziako emakume bat izan zen. Erizaina, emagina eta ginekologoa izan zen, gainera lehenengo emakume ginekologoa izan zen. 

Bere judizioari erantzunez historian ezagututako lehen errebolta femeninoa piztu zen. 

Bere historia ezagutu nahi duzu?

+Info

2020(e)ko apirilaren 1(a), asteazkena

Zientifikoak


Zientziadun emakume garrantzitsuen lanak ikustarazteko asmoz, Casiok, Hezkuntza zentroetara zuzenduriko lehiaketa antolatu du urtero bezala. Parte hartzeko, posterrak deskargatu eta argazki original bat ateratzea besterik ez da eskatzen.  

Argazki onenak, zientziadun emakume garrantzitsuen irudiak dituzten 30 Casio ClassWiz  kalkulagailu sorta bat irabaziko du.  

Ikasle eta irakasleok etxean zaudeten egunotan ere, emakume hauek ardatz, hainbat jarduera bururatuko zaizkizuela uste dugu! 

Lehiaketa

Baliabide didaktikoak

2020(e)ko otsailaren 10(a), astelehena

Otsailaren 11


Gaur egun, emakume eta neska gazteok mota askotako oztopo aurkitzen ditugu zientzia arloetako lanbide eta ekintzetan egon ahal izateko. Gizon eta emakumeen arteko ezberdintasuna, oso nabaria da gaztetan aukeratzen ditugun ikasketei begiratuz gero eta karrera zientifiko edo teknologikotan maila gorenetan sexu bien arteko arrakala oso nabaria da.

2015.eko Abenduaren 15ean, Nazio Batuetako Batzar Orokorrak, Otsailaren 11, “Emakume eta Neska gazteak Zientzian” urtero ospatzeko eguna izendatu zuten. Honen bitartez, emakume eta neskak zientzian jarduteko sarbidea eta parte-hartzea parekotasunez emateaz gain beraien indartze eta genero berdintasuna bermatzea da helburua.

2020ko otsailaren 1etik 15era 1.300 jarduera eta hitzaldi baino gehiago egingo dira.

2019(e)ko irailaren 30(a), astelehena

Zientzia eta emakumea


Erreparatu al diezue inoiz zuen inguruan dauden objektuei eta makinei? Horiek denak norbaitek asmatu zituen. Bai, horietariko asko mundua hobetu nahi zuten emakumeek asmatu zituzten. Liburu honetan asmatzaile horien aukeraketa eder eta dibertigarria duzue, asmakizun horien bidez historiaren norabidea aldatu duten emakumeen lana bildu nahi izan baita.

Balia ezazue liburu hau adin txikikoak emakume erreferenteak izateko beharraz kontzientziatzeko.

Izenburua: "Inventoras y sus inventos"

Egilea: Aitziber Lopez (ilustrazioak, Luciano Lozano)

Argitaletxea: Flamboyant

Liburuak gida didaktiko bat ere badu eta lotura honetan duzue:

https://www.editorialflamboyant.com/wp-content/uploads/2018/05/guia_didactica_inventores_ES.pdf